In recente media-aandacht over belemmering van woningbouw door het gebruik van bestrijdingsmiddelen speelt een vraagstuk dat in de praktijk steeds vaker tot vertraging leidt: hoe om te gaan met agrarische percelen waarop bestrijdingsmiddelen (kunnen) worden gebruikt in de nabijheid van (potentiële) woningbouwlocaties? In hoeverre wordt hiermee woningbouw belemmerd?
Als vuistregel wordt daarbij veel gewerkt met een richtafstand van 50 meter. Buiten deze zogenoemde ‘spuitzone’ zou ruimte moeten zijn voor woningbouw, zonder gezondheidsrisico’s voor de toekomstige bewoners en zonder belemmering van de nabije agrarische percelen. Deze richtafstand is wettelijk (vooralsnog) niet vastgelegd, maar komt voort uit de rechtspraak. Een genuanceerde benadering is daarmee op zijn plaats.
De juridische status van de ‘50 meter-regel’
De hiervoor geschetste ’50 meter-regel’ is ontwikkeld in de jurisprudentie van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (ABRvS) en wordt bij de toetsing van planologische ontwikkelingen gebruikt als een vuistregel. In de praktijk wordt de 50 meter-regel echter vaak als harde eis toegepast, wat onnodig beperkend kan werken.
De kernvraag in planologische procedures is of er sprake is van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties, waarin ook de (volks)gezondheid expliciet moet worden meegewogen. Indien nabij agrarische percelen waar gewasbeschermingsmiddelen worden toegepast woningbouw of een andere ‘gevoelige functie’ wordt geprojecteerd, moet worden bezien of de gezondheid van de toekomstige bewoners in het gedrang kan raken. Als dit het geval is, dan heeft dat gevolgen voor de haalbaarheid van een woningbouwproject. Er moet dan mogelijk in het bouwprogramma worden gesneden, of – in het ergste geval – kan een project helemaal geen doorgang vinden.
Afstanden groter of kleiner dan 50 meter
De rechtspraak biedt ruimte om van de 50 meter-afstand af te wijken. Afhankelijk van de omstandigheden kan een kortere afstand toelaatbaar zijn, mits dat wordt onderbouwd met een ‘zorgvuldig op de locatie toegesneden’ onderzoek naar de feitelijke situatie en de effecten van drift. Een (enkele) verwijzing naar bepaalde modellen (zoals het zogenaamde EFSA-model) of andere algemene onderzoeken is hierbij onvoldoende.
Van belang is dat in een locatiespecifiek onderzoek wordt gekeken naar:
- de maximale planologische mogelijkheden van het agrarische perceel;
- de feitelijke situatie ter plaatse (zoals type teelt, perceelinrichting en omgevingsfactoren);
- de mate waarin blootstelling aan bestrijdingsmiddelen kan optreden en de (cumulatieve) effecten van deze blootstelling.
Zo oordeelde de ABRvS onlangs nog in een uitspraak van 11 maart 2026 dat het college van B&W van Kampen op basis van een locatiespecifiek onderzoek een spuitzone van 10 meter mocht hanteren bij de verlening van een omgevingsvergunning voor de bouw van een wooncomplex voor arbeidsmigranten. In dat locatiespecifieke onderzoek werd onder meer gekeken naar het gebruik van driftreducerende technieken, de aanwezigheid van een watergang waar sowieso geen bestrijdingsmiddelen zouden worden ingezet en de omstandigheid dat in casu onaannemelijk werd geacht dat er machinaal gespoten zou worden op het betreffende agrarisch perceel. Omgekeerd kan uiteraard ook blijken dat 50 meter juist onvoldoende is, bijvoorbeeld bij intensievere teeltvormen of ongunstige ligging ten opzichte van woningen.
Aandachtspunten voor woningbouwprojecten
Bij ontwikkelingen in de nabijheid van agrarische gronden is het raadzaam om:
- niet alleen het huidige gebruik van agrarische percelen te onderzoeken, maar ook te beoordelen wat op grond van het planologisch regime is toegestaan. Bij eventueel onbenutte ruimte van planologische mogelijkheden kan ook worden gekeken naar de waarschijnlijkheid dat die planologische ruimte voor intensiever agrarisch gebruik alsnog wordt benut.
- de ruimtelijke inrichting bewust te kiezen. Positionering van woningen kunnen invloed hebben op de benodigde afstand. Maar vergeet ook niet de positionering van andere gevoelige functies zoals een speeltuin, een kinderdagverblijf of een school.
- tijdig locatiespecifiek onderzoek te verrichten en daarbij met meerdere scenario’s te werken om flexibiliteit te behouden.
- mitigerende maatregelen te verkennen (al dan niet samen met de betrokken agrariërs) zoals het gebruik van driftreducerende technieken, windhagen en dergelijke. Deze mitigerende maatregelen kunnen worden betrokken in het locatiespecifiek onderzoek.
- planregels en de onderbouwing daarvan scherp te formuleren. Zeker bij een kortere richtafstand dan 50 meter is een draagkrachtige motivering van groot belang. Indien een kortere richtafstand slechts verantwoordelijk wordt geacht bij het treffen van mitigerende maatregelen, behoeven die maatregelen ook een verankering in planregels.
- de mogelijk negatieve impact op agrarische percelen mee te nemen in de belangenafweging. Het bevoegd gezag zal dergelijke belangen namelijk mee moeten wegen in haar keuze om op een bepaalde plaats woningbouw of andere gevoelige functies toe te staan. Een initiatiefnemer kan hier mogelijk op inspelen.
Meer weten?
Speelt spuitzonering een rol in uw project, of wilt u verkennen welke ruimte er is binnen de juridische kaders? Neem dan contact op met Patrick Dijkink via patrick.dijkink@hyslegal.com of 06 -13 94 47 23.
